3 Cấp độ tư duy trong đầu tư chứng khoán

Ngày đăng 3/9/2021

Đầu tư chứng khoán là bộ môn đòi hỏi tư duy rất cao. Sự khác biệt giữa bạn với những người còn lại là việc tư duy của Bạn sâu đến đâu so với các nhà đầu tư khác trên thị trường. Thị trường càng cao cấp, tư duy Bạn càng cần phải biến đổi sắc bến hơn nữa. Học tập là điều cực kỳ quan trọng trong chứng khoán. Trong bài viết này, AzFin Việt Nam sẽ cùng Bạn đi tìm hiểu lại các cấp độ tư duy quan trọng trong đàu tư chứng khoán.

3 cấp độ tư duy trong đầu tư chứng khoán

Ba cấp độ trong tư duy đầu tư chứng khoán

Lẽ thường đầu tư chứng khoán thường có hai hướng (1) Mua & nắm giữ hoặc (2) Bán. Do vậy, thường thì chỉ đến hai cấp độ, như tư duy của tác giả Howard Mark có bàn đến trong quyển sách “Điều quan trọng nhất”. Tuy vậy, AzFin Việt Nam tin rằng còn có thêm cấp độ 3 nữa, mà chúng ta có thể tự do đặt mình trong nhiều hoản cảnh khác nhau của nhà đầu tư, để tăng khả năng ra quyết định tốt hơn.

Bạn sẽ không thể giải quyết vấn đề nếu ngay từ cấp độ suy nghĩ đầu tiên đã tạo ra vấn đề- Albert Einstein

Dựa trên những gì David Sklansky trình bày trong cuốn sách “No Limit Hold ’em: Theory and Practice” (tạm dịch: Không giới hạn: Lý thuyết và thực hành), định nghĩa về những cấp độ của suy nghĩ mà người chơi poker có thể trải qua. AzFin Việt Nam chia thành ba loại cấp độ suy nghĩ sau:

  1. Cấp độ 0: Không suy nghĩ gì

  2. Cấp độ 1: Tôi thấy gì?

  3. Cấp độ 2: Họ nghĩ gì?

  4. Cấp độ 3: Áp dụng khái niệm đã học từ hoàn cảnh này vào một hoàn cảnh khác.

Cấp độ 0 trong tư duy chứng khoán là những ai?

Cấp độ 0 là dành cho những người mới bước vào nghề đầu tư chứng khoán, nhưng cũng có thể dành cho những người đã trải qua bao nhiêu năm đầu cơ lướt sóng mà vẫn chưa biết mình ở đâu. Trong cấp độ này, người đầu tư chỉ thuần dựa trên tư vấn của bất cứ người nào. Có thể là mua, có thể là bán.

Những người cấp độ 0 đôi khi chỉ quan tâm đến người tư vấn cho mình có hợp tuổi hợp mệnh hay không. Nếu môi giới mua bán cho họ có lãi, họ sẽ tiếp tục đi theo. Cho đến khi sai, họ sẽ chọn người môi giới khác.

Cấp độ tư duy 1: có quan sát, nhưng hiếm khi phân tích

Những người suy nghĩ ở cấp độ 1 thường là những người quan sát, họ hiếm khi giải thích hoặc phân tích những gì họ nhìn thấy.

Họ chỉ lấy những thông tin hiển hiện. Theo Howard Marks, tư duy cấp 1 là tư duy đơn giản nhất và mọi người đều có thể làm được – điều này rất tệ nếu bạn muốn vượt trội. Tất cả nhu cầu của người tư duy cấp 1 là một ý kiến về tương lai tươi sáng, không cần lý luận rõ ràng, không cần thay đổi hay thích nghi.

Hầu hết mọi người đều mắc kẹt ở tuy duy cấp 1. Họ tham gia vào các sự kiện, thu thập các thông tin nhưng không bao giờ đặt câu hỏi về lý do đằng sau hoặc phân tích những gì họ học được. Họ đơn giản chỉ là suy nghĩ trong một không gian nhỏ, không có chiều sâu.

Một vài ví dụ về tư duy cấp độ 1:

  1. GDP giảm và CPI tăng, rủi ro đã và đang tới: –> hành động BÁN ra bằng mọi giá.
  2. Tôi cho rằng lợi nhuận công ty sẽ giảm –> Bán.
  3. Công ty này làm ăn tốt đấy chứ –> Mua.

Bạn sẽ thấy trong tư duy cấp độ một này, mọi thông tin hầu như chỉ đến từ một chiều mà chưa cân nhắ đến các yếu tố khác có thẻ tác động. Tuy duy cấp độ 1 mang tính thiên kiến nhiều và trong một khung không gian rất nhỏ. Điều này dẫn đến cấp độ 2 trong tư duy.

Cấp độ tư duy 2: diễn giải, tạo ra kết nối và các định nghĩa.

Bạn không thể kết nối các điểm mốc khi bạn nhìn về tương lai phía trước; bạn chỉ có thể kết nối chúng khi bạn nhìn lại về quá khứ. Vì thế bạn phải tin rằng các điểm mốc hiện tại bằng một cách nào đó sẽ kết nối với nhau trong tương lai của bạn- Steve Jobs

Tư duy ở cấp độ thứ 2 mất nhiều thời gian và công sức hơn nhiều so với cấp độ 1.

Ở cấp độ thứ hai, những người ra quyết định bắt đầu diễn giải và phân tích những thứ họ đã quan sát được và đặt chúng lại với nhau để tìm ra một ý nghĩa tổng thể. Họ sẽ bắt đầu tìm kiếm sự sắp xếp, tương phản, lặp lại hoặc cải tiến. Đó chính là nền tảng để chúng ta có những cải tiến công nghệ như điện thoại thông minh, máy bay hiện đại hay phương tiện giao thông thân thiện với môi trường.

Những người suy nghĩ ở cấp độ 2 có khả năng tổng hợp tốt hơn, kết nối các mẩu thông tin nhỏ thành một bức tranh lớn hơn, mạch lạc và rõ ràng hơn. Họ có thể giải cấu trúc các giả định và ý tưởng ẩn trong một ý tưởng và phát hiện mối quan hệ giữa các bộ phận hoặc mối quan hệ giữa các bộ phận và toàn bộ.

Trong đầu tư chứng khoán, AzFin Việt Nam cũng nhận thấy sự tương đồng trong suy nghĩ. Khi những thông tin và sự kiện đã xảy ra trong quá khứ thì việc liên kế quá khứ để lý giải cho hiện tại. Và bước tiếp theo chúng ta sẽ kết nối hiện tại để lý giải tương lai.

  1. Tư duy cấp độ một nói rằng, “Đó là một công ty tốt, hãy mua cổ phiếu của công ty đó”. Tư duy cấp độ hai nói rằng, “Đó là một công ty tốt, nhưng ai cũng cho rằng công ty đó thật tuyệt vời, và đó là không đúng. Vì vậy, cổ phiếu này được đánh giá và định giá quá cao, hãy bán đi thôi”.

  2. Tư duy cấp độ một nói rằng, “Triển vọng tăng trưởng thấp và lạm phát gia tăng. Phải bán hết cổ phiếu đi”. Tư duy cấp độ hai nói rằng, “Triển vọng không mấy sáng sủa, nhưng mọi người đang bán tháo cổ phiếu. Đây là lúc mua vào!”

  3. Tư duy cấp độ một nói rằng, “Tôi cho rằng lợi nhuận công ty sẽ giảm. Bán”. Tư duy cấp độ hai nói rằng, “Tôi nghĩ lợi nhuận của công ty sẽ giảm ít hơn mọi người dự đoán, và điều bất ngờ thú vị sẽ đẩy giá cổ phiếu lên. Mua”.

Trong phần này, Bạn sẽ thấy tư duy đã gắn với việc thị trường đang đánh giá điều đó như thế nào. Từ đó, quyết định mua bán sẽ hợp lý hơn. Quá trình giao dịch sẽ an toàn hơn so với cấp độ 1 và đạt hiệu quả hơn đáng kể.

Tuy vậy, ngay cả ở cấp độ tư duy 2 trong đầu tư chứng khoán này, AzFin Việt Nam vẫn thấy dựa trên những dữ kiện đã xảy ra. Từ đó, chúng ta tiếp tục đi đến cấp độ 3, Sử dụng một bối cảnh, khái niệm đã học để áp dụng sang một bối cảnh mới hoàn toàn khác.

Cấp độ tư duy 3: liên kết và tưởng tượng

Logic sẽ đưa chúng ta từ điểm A đến điểm B. Trí tưởng tượng sẽ đưa chúng ta tới mọi nơi- Albert Einstein

Steve Jobs từng theo học một lớp thư pháp sau khi bỏ học, và chính những kỹ năng thiết kế đó đã tạo cho ông cảm hứng làm nên máy tính Mac đời đầu tiên.

Điều này nghĩa là: Bạn không bao giờ biết được điều gì có thể xảy ra. Chỉ cần thử những điều mới mẻ và chờ xem chúng có thể kết nối gì với những trải nghiệm sau này của bạn.

Ở mức độ tư duy cấp 3, họ có thể xem một vấn đề hoặc ý tưởng từ nhiều quan điểm, nhiều góc nhìn và vị trí khác nhau để có được sự hiểu biết toàn diện nhất. Họ không chỉ trả lời câu hỏi “Tại sao” mà còn tạo ra những ý tưởng sáng tạo, những quan điểm độc đáo, chiến lược mới hoặc những tiếp cận đặc biệt thay cho những cách làm truyền thống.

Chính những điều này làm thay đổi tiến trình lịch sử và sự phát triển của nhân loại. Nhóm những người suy nghĩ theo cấp độ 3 này thường ở trong những lĩnh vực như kỹ thuật công nghệ hiện đại hay y học…

Để cải thiện cách suy nghĩ, tư duy của bạn, hãy tìm đọc sách, blog hay các tài liệu có thể khiến bạn không thoải mái và buộc phải suy nghĩ lại về quan điểm về cuộc sống. Mọi người đều có tiềm năng để có tư duy ở cấp độ alpha nhưng khi chúng ta trở nên quá thoải mái, dễ dàng để mở rộng tầm nhìn của bản thân hoặc thờ ơ với việc đặt câu hỏi “tại sao” cho các vấn đề trong cuộc sống, chúng ra sẽ ngừng phát triển, “tiến hóa” tư duy.

Khi đầu tư chứng khoán, sẽ có những mô hình kinh doanh mà AzFin Việt Nam nhận thấy nó chưa chín muồi. Lúc đó, dựa trên những gì công ty đó hiện có như Văn hóa, tầm nhìn, công nghệ, cơ hội thị trường, sẽ đưa ta đến kết luận: Họ sẽ đẻ ra một mảng kinh doanh mới.

Khi này, mặc dù nhìn giá cổ phiếu bạn đầu có vẻ cao và tiềm năng tăng trưởng có vẻ đang dần chững lại. Ở cấp độ tư duy 2 cho phép chúng ta sẽ bán ra cổ phiếu này. Nhưng sang cấp độ tư duy 3, nhà đầu tư sẽ tưởng tượng được bước đi tiếp theo là gì, và sẵn sàng nắm giữ cổ phiếu cho những câu chuyện tiếp theo đấy.

Quan điểm của AzFin Việt Nam

Có đến 90-95% nhà đầu tư đạt hiệu suất thấp và rời bỏ thị trường sau 2-3 năm

Qua thực thế trải nghiệm AzFin Việt Nam nhận thấy:

  1. Đa phần nhà đầu tư F0 dừng lại ở cấp độ 0. Thời gian ở cấp độ 0 này tùy thuộc vào sự mày mò tìm hiểu của nhà đầu tư, và được kỳ vọng sau 3-6 tháng có thể bắt đầu lên cấp độ tư duy tiếp theo.

  2. Có đến 90-95% nhà đầu tư dừng lại ở cấp độ 1. Họ nhìn thấy những gì mà thị trường cho họ thấy. Với phương pháp tư duy này hoàn toàn vẫn có thể kiếm lợi nhuận ở mức bình quân nếu chọn được đúng doanh nghiệp tốt và kiên nhẫn đi đúng theo một chiến lược đã được chứng minh.

Và nếu Bạn nhận thấy mình thuộc Cấp độ 1 này thì Bạn nên lựa chọn chiến lược tốt trong dài hạn. Quỹ ETF chỉ số có thể là một hướng đi tốt trong trường hợp này.

  1. Sang tư duy cấp độ 2 và 3, chiếm khoảng 4-5% thị trường. Với phương pháp này, tỷ suất kiếm lợi nhuận của nhà đầu tư thường vượt trội so với mức thị trường chung.

    Ngoài ra, Cấp độ 3, chiếm khoảng 1% thị trường. Ở cấp độ tư duy này, nhà đầu tư thường sẽ tìm được những siêu cổ phiếu với tiềm năng tăng trưởng vượt trội trong tương lai. Với phương pháp tư duy này, nhà đầu tư sẽ có thiên hướng tìm được những cổ phiếu đặc biệt tốt từ lúc sớm như Micro-soft; Amazon; Hay những cổ phiếu như VNM, VCS, MWG trong quá khứ …

Có thể Bạn quan tâm: Phương pháp đầu tư chứng khoán Net-Net