[Học chứng khoán] Tâm lý hành vi trong đầu tư (kỳ 3)

Ngày đăng 22/10/2019

Kỳ 3: Sống sót qua những chu kỳ tăng giảm của chứng khoán

Thị trường có luôn đúng?

Tiến bộ xã hội phụ thuộc vào những con người khác biệt

George Bernard Shaw từng viết: “Người duy lý trí sẽ điều chinh bản thân sao cho thích nghi với thế giới. Người tư duy khác biệt (không duy lý) lại kiên trì nỗ lực để điều chỉnh thế giới. Do đó tất các tiến bộ xã hội phụ thuộc vào người có tư duy khác biệt”.

Ayn Rand cũng có một lời tuyên bố trong cuốn tiểu thuyết “Suối nguồn” của mình về những người đi đầu, những người tiên phong. “Hàng ngàn năm trước đây, có một người lần đầu tiên tìm ra cách tạo ra lửa. Người đó có lẽ đã bị thiêu sống bằng chính ngọn lửa mà anh ta dạy những người anh em của mình cách thắp lên. Anh ta bị coi là một kẻ xấu vì đã có quan hệ với ma quỷ, thứ mà loài người luôn khiếp sợ. Nhưng từ đó trở đi, loài người có lửa để giữ ấm, để nấu nướng, để thắp sáng trong hang động. Anh ta đã để lại cho họ một món quà mà họ từng không hiểu và anh ta đã xua bóng tối ra khỏi trái đất này. Nhiều thế kỷ sau, có một người lần đầu tiên tạo ra cái bánh xe. Người đó có lẽ đã tan xác dưới những bánh xe mà anh ta dạy những người anh em của mình cách làm. Anh ta bị coi là một kẻ phạm tội vì đã mạo hiểm vào vùng đất cấm. Nhưng từ đó trở đi, loài người có thể đi tới mọi chân trời. Anh ta đã để lại cho họ một món quà mà họ đã không hiểu và anh ta đã mở những con đường trên mặt đất”.

Thị trường chứng khoán luôn đúng với những người tin rằng nó đúng

Một số nhà đầu tư tin vào học thuyết “thị trường luôn đúng”, giải thích vì sao cổ phiếu này lại rẻ, cổ phiếu kia lại đắt. Đây giống như một quan điểm lệ thuộc, vì dường như họ không hiểu được bản chất vận động của những cổ phiếu riêng rẽ, việc đổ lỗi cho thị trường có vẻ dễ dàng hơn cả, sống cùng với đám đông bao giờ cũng an toàn hơn so với đi ngược thị trường. Theo AZFin, nếu bạn coi quan điểm này là triết lý đầu tư của bạn, thì bạn không thể vượt qua cái bóng của thị trường; và thật dễ hiểu tại sao việc đầu tư thụ động lại được ưa thích.

Và quay lại quan điểm của Graham, thị trường có thể sai, và việc của chúng ta là tận dụng nó.

Chiến lược vượt qua những chu kỳ suy thoái kinh tế

Bước 1: Tách khỏi thị trường chứng khoán

Hãy nhớ rằng thị trường chứng khoán rất phức tạp. Đôi khi, triển vọng tương lai có vẻ rất rộng mở, nhưng đôi khi, nó lại ảm đạm quá mức. Dĩ nhiên tình trạng này đem đến những cơ hội, đặc biệt là khi cổ phiếu của các công ty đang bán ở mức giá không hợp lý. Và bạn không chỉ cần phải bỏ ngoài tai những lời tư vấn hàng ngày (thường cũng bị rối loạn), mà bạn cũng không được để thị trường sai khiến.

Thị trường chứng khoán không phải là thầy giáo, nó chỉ tồn tại để hỗ trợ nhà đầu tư bằng hệ thống mua và bán cổ phiếu. Nếu bạn tin rằng thị trường chứng khoán thông minh hơn bạn, thì hãy đầu tư vào các quỹ chỉ số. Nhưng nếu bạn đã có kiến thức và hiểu doanh nghiệp của bạn và tự tin rằng bạn hiểu biết hơn thị trường chứng khoán về doanh nghiệp ấy, hãy tách khỏi thị trường chứng khoán.

Warren Buffett không có hệ thống báo giá chứng khoán tại văn phòng làm việc và ông vẫn thành công mà không cần đến nó. Nếu bạn dự định sở hữu cổ phiếu của một doanh nghiệp trên sàn, nắm giữ nó trong một vài năm, chuyện gì xảy ra trên thị trường mỗi ngày sẽ không quan trọng. Bạn chỉ cần kiểm tra đều đặn xem chuyện gì có thể đem lại cho bạn cơ hội thuận lợi hay không. Bạn sẽ thấy, danh mục đầu tư của mình thay đổi theo chiều hướng tốt dù bạn không theo dõi thị trường liên tục.

AZFin cho rằng nhà đầu tư cần thiết làm theo lời khuyên của Warren Butffett: “sở hữu một phần cũng như sở hữu toàn bộ doanh nghiệp”. Nếu sở hữu 100% một công ty TNHH của riêng mình, chúng ta không cần báo giá thì tại sao lại cần báo giá khi sở hữu 1-2% cổ phần của những công ty trên sàn. Cái nhà đầu tư cần quan tâm đó là tình hình kinh doanh của doanh nghiệp hàng tháng, quý, năm. Điều duy nhất về thị trường mà nhà đầu tư cần hỏi là “Liệu ngài thị trường có đang làm gì ngốc nghếch để đem lại cho tôi có cơ hội mua cổ phiếu công ty tốt với giá hấp dẫn không?”.

Bước 2: Đừng lo lắng về nền kinh tế

Dự đoán TTCK là công việc phí công vô ích (ảnh minh họa)

Đa số mọi người tiêu tốn quá nhiều thời gian vô ích để lo lắng về sự biến động TTCK, đồng thời với đó cũng là sự lo lắng vô ích về nền kinh tế. Nhà đầu tư luôn bàn luận, tranh cãi những vấn đề như liệu có suy thoái hay không, tỷ lệ lãi suất tăng hay giảm, lạm phát có vượt kỳ vọng không v.v.? AZFin cho rằng công việc này thực sự vất vả, và hiệu quả không đủ cho công sức bỏ ra. Nhà đầu tư hãy cho phép chính mình được nghỉ ngơi.

Các nhà đầu tư thường khởi đầu từ một giả định về nền kinh tế và sau đó bắt tay lựa chọn chứng khoán phù hợp nhất với giả định mới đó. Warren Buffett cho rằng cách suy nghĩ này thật là ngốc nghếch.  Trước hết, không ai có khả năng dự đoán kinh tế cao hơn là khả năng dự đoán thị trường.  Thứ hai, nếu bạn chọn chứng khoán sẽ đem lại lợi nhuận dựa trên kịch bản kinh tế cụ thể, chắc chắn bạn đang chạy theo lợi nhuận và sự đầu cơ vì bạn phải liên tục thay đổi danh mục để thu lợi trong bối cảnh kinh tế sau này.

AZFin cho rằng nhà đầu tư nên mua doanh nghiệp có thể đem lại lợi nhuận trong bất kỳ nền kinh tế nào. Tác động của kinh tế vĩ mô có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận cận biên, nhưng trong danh mục nên ưu tiên sở hữu những doanh nghiệp mang lại lợi nhuận tốt ngay cả khi nền kinh tế biến đổi thất thường.

Bước 3: Mua doanh nghiệp chứ không mua cổ phiếu

Tập trung vào mô hình kinh doanh của doanh nghiệp

AZFin đưa ra một giả định rằng: ngày mai, bạn sẽ có cơ hội lựa chọn một doanh nghiệp để đầu tư vào. Để tăng thêm mức độ hấp dẫn, hãy tiếp tục giả định là nếu đã đưa ra quyết định, bạn sẽ không thể rút lại được nữa. Hơn nữa, bạn không được thay đổi việc đầu tư này trong 10 năm. Cuối cùng, sự giàu có từ việc sở hữu doanh nghiệp này sẽ nuôi sống bạn khi bạn nghỉ hưu. Vậy, lúc này bạn sẽ nghĩ gì? Doanh nghiệp này có đơn giản và dễ hiểu với lịch sử hoạt động ổn định và triển vọng dài hạn sáng sủa không? Nó có được điều hành bởi những người quản lý chân thật và giỏi giang, phân bổ vốn hợp lý, nói chuyện thẳng thắn với các cổ đông hay không? Tình hình kinh tế của công ty có khả quan với biên lợi nhuận, ROE cao không?

Bước 4: Cuối cùng, doanh nghiệp có đang được giao dịch với mức chiết khấu trên giá trị nội tại hay không?

Định giá là bước cuối cùng khi đánh giá

Lưu ý rằng: chỉ ở bước cuối cùng chúng ta mới tính đến giá trị rẻ hay đắt của chứng khoán. Việc tính toán sẽ luôn có sai số, và cách để giảm sai số đó là (1) chọn doanh nghiệp có mô hình kinh doanh đơn giản, dễ hiểu; và (2) Biên độ an toàn cao.

Lời kết

Vì không cần lo lắng về thị trường chứng khoán, kinh tế hay dự đoán giá chứng khoán nữa, bây giờ bạn được tự do sử dụng nhiều thời gian hơn để tìm hiểu doanh nghiệp. Bạn có thể sử dụng thêm thời gian hữu ích để đọc báo cáo thường niên và các bài báo về doanh nghiệp và ngành kinh doanh. Điều đó sẽ giúp bạn củng cố kiến thức của một chủ sở hữu. Về bản chất, các ý tưởng đầu tư tốt nhất sẽ xuất phát từ từ chính bạn. Bạn càng chủ động điều tra doanh nghiệp, bạn càng ít phụ thuộc vào người khác, những người khuyên chúng ta làm điều vô lý.

Bài liên quan