[Học chứng khoán] Hào kinh tế - Kỳ 1

Ngày đăng 18/8/2020

Kỳ 1: Lợi thế cạnh tranh là gì? Và vì sao phải đầu tư vào công ty có lợi thế cạnh tranh?

Lợi thế cạnh tranh, đôi khi chúng ta còn gọi là hào kinh tế. Thử tưởng tượng thế này, bạn sở hữu một lâu đài và nhiệm vụ của bạn là chống lại quân địch xông vào. Nếu tòa lâu đài đó có một chiếc hào bao quanh thì độ rộng và độ sâu của hào chính là sự đảm bảo khả năng chiến thắng khi quân địch xâm nhập. Chiếc hào kinh tế cũng như vậy, nó chính là rào cản khi có một đối thủ cạnh tranh muốn chiếm lĩnh thị phần của bạn.

Và tại AzFIN, chúng tôi luôn hướng đến bản chất của đầu tư như nghĩa đen vốn có của nó: chúng tôi muốn sở hữu một doanh nghiệp tuyệt vời trong một khoảng thời gian rất dài, đem lại mức lợi suất hợp lý. Nói cách khác, doanh nghiệp đó sẽ không bị cạnh tranh, kiếm lợi nhuận cao trên vốn, tăng trưởng lợi nhuận vượt trội, đem lại dòng tiền lớn cho cổ đông, và quan trọng hơn có khả năng tạo ra lợi suất kép liên tục trong một thời gian đủ dài.

Để thành công trong đầu tư, không chỉ doanh nghiệp tốt mà còn mức giá hợp lý. Nhưng theo azFIN, sự thành công dài hạn không phải đến từ việc tập trung vào dao động giá hàng ngày trên bảng điện tử, mà dựa trên dòng tiền tạo ra từ doanh nghiệp. Và azFIN sẽ tập trung vào giá trị tạo ra từ dòng tiền thu được từ hoạt động kinh doanh, đem so sánh tương đối với giá cổ phiếu trên thị trường. Như vậy, nhà đầu tư nên suy nghĩ với tư cách là chủ một công ty chứ không còn là một trader trên thị trường.

Câu hỏi: Thế nào doanh nghiệp nào là tuyệt vời?

Như Warren Buffet từng nói: điểm chính yếu khi đầu tư vào một công ty là tỉm hiểu lợi thế cạnh tranh và duy trì lợi thế đó qua thời gian. Một số công ty mặc dù đã có lợi thế cạnh tranh rất mạnh, thị phần lớn nhưng sau đó bị sụp đổ. Ví dụ điển hình như Nokia với thị phần điện thoại lớn nhất trên toàn thế giới trong vài năm trước khi sụp đổ bởi thế hệ điện thoại thông minh iPhone vào năm 2007. Nghành bán và cho thuê đĩa CD, DVD bị sụp đổ khi xuất hiện internet. Tại AZFin, chúng tôi không lựa chọn các doanh nghiệp có những mảng kinh doanh vượt trội tạm thời so với đối thủ cạnh tranh, hay những doanh nghiệp chu kỳ. Chúng tôi luôn tìm kiếm những ngành kinh doanh có lợi nhuận vững bền, mà ngay cả một ban giám đốc bình thường vẫn có thể vận hành được nó.

Một số doanh nghiệp có Hào kinh tế

Để nhà đầu tư hiểu hơn về hào, chúng tôi lấy công ty nước sạch Công ty Cổ phần VIWACO (VAV) làm vì dụ thực tế. VAV hoạt động trong ngành cung cấp, bán lẻ nước sạch đến từng hộ dân ở khu vực các quận Thanh Xuân, Từ Liêm, Thanh Trì… Nhìn qua thì rõ ràng đây là một ngành đơn giản, nhàm chán nhưng nếu đầu tư vào công ty này, cổ đông có thể tận hưởng sự tăng trưởng thần kỳ với tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trên hai con số, ROE ở mức tuyệt vời trong rất nhiều năm. Đối thủ cạnh tranh khó mà chiếm được thị phần khi VAV đã phủ mạng lưới nước đến từng khu vực dân cư. Đơn giản là lợi nhuận đem lại cho một công ty thì rất lớn, nhưng lại quá thấp cho hai công ty cùng hoạt động. Chi phí triển khai đường ống mới khá lớn, và công ty cung cấp nước sẽ thu hồi vốn sau một vài năm hoạt động.

Ngược lại với VAV, chúng tôi xin lấy ví dụ về những công ty không có hào kinh tế như Công ty Cổ phần Ống thép Việt Đức VG PIPE (VGS), chuyên sản xuất ống thép và thép xây dựng. Với công nghệ lò điện, công suất sản xuất thấp, không có lợi thế logistic, VGS có giá thành sản xuất cao và bị cạnh tranh gay gắt bởi những công ty khác như Hòa phát (HPG) hay thép nhập khẩu từ Trung Quốc. ROE của VGS có xu hướng giảm dần, và kể cả năm tốt nhất như 2016-2017 cũng chỉ đạt đến 12-13%. Ngoài ra, VGS hàng năm cũng tiêu tốn khá nhiều tiền nâng cấp tài sản cố định, cổ tức luôn ở mức thấp và giảm dần theo thời gian.

5 loại hào kinh tế

AZFin xin đưa ra năm loại lợi thế cạnh tranh (hào kinh tế), gồm:

1. Tài sản vô hình

Tài sản vô hình bao gồm thương hiệu (VNM), hay giấy phép chính phủ (ví dụ: các doanh nghiệp có giấy phép khai thác đá như C32, MDG, DHA…) khiến cho đối thủ cạnh tranh khó lòng nhày vào lĩnh vực kinh doanh.

2. Lợi thế chi phí sản xuất

Đây là dạng công ty có thể sản xuất sản phẩm dịch vụ tại mức giá thấp vượt trội so với đối thủ trong ngành. Hay nói cách khác, nếu họ bán với giá tương đương đối thủ thì sẽ kiếm được lợi nhuận tốt hơn nhiều. Và qua thời gian, những công ty dạng này có thể chiếm được thị phần ngày càng lớn. Ví dụ điển hình là HPG.

3. Chi phí chuyển đổi

Khách hàng khi đã sử dụng sản phẩm thì khó lòng chuyển đổi sang sản phẩm của công ty khác, trừ phi sản phẩm công ty khác được chứng minh có lợi thế vượt trội về giá, hiệu quả…Hiện nay một số công ty ở Việt Nam bắt đầu có lợi thế này nhưng không quá mạnh. Fsoft của FPT cũng bắt đầu xây dựng lợi thế này mấy năm gần đây sau khi mua công ty tư vấn Intellinet của Mỹ

4. Quy mô ngành hiệu quả

Lợi thế quy mô ngành hiệu quả thể hiện rõ khi một thị trường thường chỉ được phục vụ bởi một vài công ty. Những công ty này tạo lợi nhuận tốt, vượt quá chi phí vốn bỏ ra, đồng thời đối thủ mới khó lòng thâm nhập vào vì sẽ không có đủ lợi nhuận cho tất cả các công ty. Một ví dụ rõ nhất là thị trường Việt Nam đang được phục vụ bởi 3 công ty viễn thông lớn như Viettel, Mobifone, Vinaphone. Khi đó, sự gia nhập của các công ty mới như Vietnamobile hay Gmobile khiến cho cả giá cước cả ngành bị đi xuống, và rõ ràng nếu công ty nào không đủ nguồn lực tài chính sẽ bị đào thải.

5. Lợi thế mạng lưới

Lợi thế mạng lưới là dạng lợi thế khi sản phẩm dịch vụ càng có nhiều người sử dụng thì công ty chủ quản càng trở nên mạnh hơn. Ở thị trường thế giới, Facebook thể hiện rõ điều này, vì một cộng đồng sử dụng Facebook, sẽ rất khó để người dùng chuyển sang sử dụng một mạng xã hội mới. Tại Việt Nam, các công ty TMĐT như Tiki.vn, Shopee, Lazada… đang hoạt động theo mô hình market place, công ty nào sở hữu lượng khách hàng bán lẻ và lượng thuê gian hàng trên đó lớn sẽ dảm bảo lợi thế cạnh tranh mạnh trong dài hạn.

Định lượng hào (hay nôm na gọi là đo nông sâu của hào)

Khi nghiên cứu hào kinh tế, AZFin xem xét các yếu tố định tính trước; sau đó thực hiện định lượng, chủ yếu là so sánh giữa ROIC và chi phí vốn. Công ty có ROIC vượt trội sau một thời gian dài hoạt động thì sẽ được xếp hạng cao hơn so với các công ty còn lại. Các kỳ tiếp theo, chúng tôi sẽ đi sâu chi tiết hơn vào từng loại hào kinh tế.

Đón xem kỳ 2: Lợi thế tài sản vô hình

Bài liên quan