[Học chứng khoán] D.Dreman: King of contrarians (kỳ 4)

Ngày đăng 13/9/2019

Kỳ 4. Tài chính hành vi

Tâm lý học hành vi là bộ môn không thể thiếu trong chiến lược contrarian

David và một số nhà tài chính hành vi học khác, đối lập với quan điểm lý thuyết thị trường hiệu quả, cho rằng thị trường có vô vàn sự kiện vô lý, bất thường, và nhà đầu tư bị cuốn theo những hành động phi lý trí. Một ví dụ về những hành động này là nhà đầu tư thường có những phản ứng thái quá đối với những thông tin tốt và xấu của doanh nghiệp, giao dịch mua và bán dựa trên những thông tin không đầy đủ. Một ví dụ khác là đa phần đều hướng đến những cổ phiếu đang tăng giá, khiến cho cổ phiếu ngày càng đắt hơn; trong khi đó cổ phiếu rẻ dần bị quên lãng. Sau đó, những cổ phiếu nóng với kỳ kỳ vọng sẽ đánh bại thị trường lại kết thúc trong tình trạng bị thua lỗ, và ngược lại.

Phản ứng thái quá

David gọi đó là Lý thuyết về phản ứng thái quá trong đầu tư chứng khoán. Ông nói: “Qua một giai đoạn dài, những cổ phiếu được gọi là ‘tốt’ (đang tăng giá) thường kém hiệu quả hơn so với thị trường chung, trong khi cổ phiếu ‘tồi’ (ít giao dịch, đi ngang hoặc giảm) lại tăng vượt trội thị trường. Những tin tốt (hàm ý tốt hơn kỳ vọng) có ảnh hưởng tích cực hơn đối với cổ phiếu ‘tồi’; trong khi tin xấu lại tác động tiêu cực đến cổ phiếu “tốt” nhiều hơn.

Phản ứng thái quá khiến cổ phiếu đắt ngày càng đắt hơn và ngược lại

David giải thích kỹ hơn về hai loại tác động trong tài chính hành vi: một là tác động ‘sự kiện’, hai là những điều ‘diễn ra sau sự kiện’ đó. Tác động ‘sự kiện’ khiến giá cổ phiếu tiến gần đến mức trung bình (moving average); đây là kết quả của dộ nhạy lớn của việc cổ phiếu ‘tồi’ với tin tốt, và cổ phiếu ‘tốt’ với tin xấu.

Tác động ‘diễn ra sau sự kiện’ thì tác động ngược lại; chúng làm giá cổ phiếu đi xa khỏi giá trị trung bình. Đó cũng chính là lý do khiến cho giá cổ phiếu ‘tốt’ trở nên cao bất thường so với cổ phiếu ‘tồi’. Với dạng tác động ‘sự kiện’ trong tài chính hành vi, khi kết quả kinh doanh thực tế khác với kỳ vọng khiến giá cổ phiếu biến động mạnh hơn so với tác động ‘diễn ra sau sự kiện’.

Cảm giác thua lỗ

Ác cảm thua lỗ khiến hành động nhà đầu tư kém sáng suốt

Một trạng thái tâm lý khác cũng hay xảy ra đối với nhà đầu tư mà tâm lý học hành vi đề cập đến khi đầu tư chứng khoán là ứng xử khi cổ phiếu mua lãi hoặc lỗ. Với những trạng thái thua lỗ, nhà đầu tư có cảm giác hối hận và thất vọng. Và khi bị thua lỗ như vậy, họ thường giữ cho đến khi cổ phiếu đó hòa lại vốn. Đối với trạng thái có lãi, nhà đầu tư thường năm giữ qua một khoảng thời gian, và luôn tin tưởng rằng giá sẽ còn tiếp tục tăng. Trong cả hai trường hợp, nhà đầu tư đều kỳ vọng diễn biến giá sẽ có lợi cho mình.

Chiến lược hành động

Chiến lược đầu tư của David cũng xoay quanh tài chính hành vi, “Chiến lược chúng tôi phát triển được xây dựng trên nền tảng tâm lý học hành vi, và đó là lý do vì sao chiến lược này hiệu quả. Và sẽ an toàn hơn khi dự báo những hành động thái quá của nhà đầu tư, so với dự phóng kinh doanh của các công ty”.

Cơ hội xuất hiện khi có phản ứng thái quá của đại bộ phận nhà đầu tư (ảnh minh họa)

Mô tả về chiến lược “contrarian” của mình, David nói về tháng 8/1982, khi đó các nhà đầu tư và truyền thông thực sự sợ hãi rằng thị trường sẽ tiếp tục giảm. Sau đó, đột nhiên chỉ trong một tuần, chỉ số DJ tăng một mạch và chuyển trạng thái sang thị trường bò tót; thị trường tăng gấp 9 lần trong 5 năm. “Rõ ràng, tâm lý bi quan tiêu cực đã bị phản ánh thái quá. Cổ phiếu tại thời điểm đó đang được giao dịch tại mức giá thấp nhất của chúng kể từ những năm 1930s. Hầu hết các nhà đầu tư đã xem thị trường cơ bản đã chết vì chỉ số thấp hơn cả cuộc sụp đổ năm 1970.”

Nhóm của David đã bắt đầu nghiên cứu đến định giá thị trường và phản ứng của nhà đầu tư lúc đó, họ tin rằng giá cổ phiếu đang được giao dịch tại mức giá chiết khấu rất rẻ. Thị trường trái phiếu cũng đã phản ánh các tin xấu vào giá. Tất cả mọi người đều cho rằng đó là thời điểm tồi tệ nhất của thị trường chứng khoán.

Tại thời điểm đó, David cùng đội phân tích của mình đã thực hiện hành động mua sau khi đã phân tích kỹ. David mua thêm cổ phiếu và trái phiếu trả lãi một lần tại thời điểm đáo hạn (zero coupon). Lý do mua trái phiếu zero vì đây là dạng trái phiếu có độ nhạy lớn đối với lãi suất. Trong khi đó, các dòng tin trên truyền thông tiếp tục là thị trường con gấu. Trong sáu tháng sau đó, nhiều nhà đầu tư cũng bắt đầu nhận ra như David, họ thấy dường như mọi thứ nhìn nhận lúc trước là quá đà, và ngay lập tức hành động. Cổ phiếu và trái phiếu tăng giá chóng mặt, riêng trái phiếu zero-coupon của David tăng giá hơn 100%. “Chúng tôi tin rằng đó là một cơ hội hiếm có trong đời mà nhà đầu tư dũng cảm sẽ nhận được phần thưởng xứng đáng”.

Bài liên quan