[Học chứng khoán] Chris Davis Dòng họ đầu tư (Kỳ 2)

Ngày đăng 15/8/2019

Kỳ 2: Lựa chọn doanh nghiệp

Trong kỳ trước, AZFin đã trình bày đến độc giả sự hình thành triết lý đầu tư của Chris Davis, những suy nghĩ của ông về xu hướng đầu tư qua nhiều thập kỷ. Kỳ này, chúng ta cùng nghiên cứu về việc lựa chọn doanh nghiệp của ông.

Đằng sau mỗi cổ phiếu là một doanh nghiệp, một mô hình kinh doanh

Từ số vốn 100,000 USD, sau 40 năm, Shelby Cullom Davis đã biến nó thành 800 triệu USD vào những năm đầu thập niên 1990

Quan điểm của Chris là khi đầu tư, bạn luôn phải coi cổ phiếu là doanh nghiệp. Luôn có hai câu hỏi cần phải trả lời mỗi khi mua doanh nghiệp – mọi doanh nghiệp. Một là, loại mô hình kinh doanh nào bạn muốn sở hữu, hãy suy nghĩ như công ty TNHH, mà bạn không bao giờ muốn bán ra.

Khi suy nghĩ với câu hỏi này, câu trả lời sẽ thường sẽ hướng đến: tỷ suất lợi nhuận trên vốn cao hoặc tiềm năng trong tương lai cao, chất lượng tài chính tốt…. Tuy đơn giản, nhưng đây đều là những tiêu chí định lượng khó trả lời.

Thử suy nghĩ thế này, khi bạn sở hữu một doanh nghiệp, bạn sẽ quan tâm rất nhiều thứ. Ví dụ thuế, nếu để lợi nhuận cao, thuế sẽ cao, và dòng tiền thực thu cho bạn thấp. Do đó, bạn sẽ thay đổi một chút về ghi nhận, như ghi nhận doanh thu chậm, ghi nhận chi phí trước (mà đáng lẽ ra chi phí đó phải được vốn hóa), khấu hao nhanh… Điều đó sẽ khiến cho số tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ ở mức thấp. Vì vậy, khi xem xét một doanh nghiệp, nhà đầu tư cần nhìn vào con số thật, con số đó không có trên báo cáo tài chính, để khi sở hữu nó, bạn có thể điều chỉnh để tăng được lợi nhuận thực mang về cho chính mình.

Đằng sau mỗi cổ phiếu là một doanh nghiệp (ảnh minh họa)

Câu hỏi thứ hai, cho dù công ty bạn đang sở hữu một công ty bảo hiểm lớn hay một công ty thuộc ngành tiêu dùng, thì liệu mô hình kinh doanh tốt này liệu có bị cạnh tranh, khiến tỷ suất lợi nhuận trên vốn giảm xuống? Trong nền kinh tế thị trường, nơi nào tạo ra lợi nhuận cao, nơi đó sẽ xuất hiện đối thủ cạnh tranh. Vậy để trả lời câu hỏi thứ hai, nhà đầu tư bắt đầu cần phải nghiên cứu lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thương hiệu không? Bản quyền (độc quyền) sáng chế? Chiếm thị phần lớn trong một ngành đã bão hòa? Ban lãnh đạo hiện tại xuất sắc? Điều gì cho phép doanh nghiệp tiếp tục kiếm lợi nhuận cao trên vốn một cách bền vững?

Khi suy nghĩ như vậy, nhà đầu tư đã suy nghĩ về kinh doanh với tư cách là chủ. Nếu bạn sở hữu một cửa hàng giặt là – sấy khô quần áo, lợi nhuận lại đang tuyệt vời nữa, thì điều gì sẽ xảy ra nếu hàng xóm của bạn cũng mở cửa hàng tương tự như vậy? Có thể bạn sẽ mở một lúc nhiều cửa hàng trên phố, các cửa hàng tự ăn doanh số của nhau, và khiến cho đối thủ mới rất khó thâm nhập. Hoặc bạn có thể thu một mức phí cực kỳ thấp để thu được lợi nhuận bền vững.

Lợi thế cạnh tranh đảm bảo doanh nghiệp có tỷ suất lợi nhuận cao bền vững

Thứ hai, nếu bạn tiến tới sở hữu một doanh nghiệp, nhưng lại không thể quản lý hoạt động của nó, ai sẽ là người giúp bạn vận hành? Bạn có tin tưởng họ hay không? Họ liệu có hiểu được lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp hay không?

Định giá

Định giá là điểm mấu chốt. Nhà đầu tư cần nhớ rằng, trả quá đắt cho một mô hình kinh doanh tuyệt vời cũng là một vụ đầu tư tệ hại. Giả sử cửa hàng giặt là như trên bạn sở hữu, đạt lợi nhuận 1 tỷ/ năm và mỗi năm nó lại tăng giá khoảng 10% (hay gấp đôi lạm phát). Nếu bạn mua với giá 5 tỷ cả công ty đó, chưa cần tính toán nhiều, đây là một thương vụ tuyệt vời. Nhưng ngược lại, nếu bạn mua cửa hàng với giá 50 tỷ, thì có lẽ đây là một thương vụ tệ hại, thậm chí cả khi tốc độ tăng trưởng 10% là mãi mãi, thì việc mua trái phiếu có lẽ vẫn hấp dẫn hơn. Lợi suất hàng năm thu được sau 10 năm mới đạt 5,2% trên vốn, trong khi trái phiếu (hoặc gửi tiết kiệm) đã đạt được 7-10% liên tục trong 10 năm qua. Nếu coi mức lợi suất 7% (lợi suất dài hạn của trái phiếu Việt Nam), thì mức giá trả cho cửa hàng là khoảng 14 tỷ nên là con số hợp lý ở trong đầu nhà đầu tư khi nghĩ đến thương vụ này.

Định giá là mấu chốt cho khoản đầu tư thành công (ảnh minh họa)

Tiếp tục đi xa hơn một chút, chúng ta cùng đề cập đến chi phí vốn, hơi phức tạp hơn, nhưng đó là bản chất kinh doanh. Nếu công ty bạn mua bao gồm cả mảnh đất có giá trị 10 tỷ, đồng thời lại là chủ nợ của một số bạn hàng khác với giá trị 3 tỷ, trong khi công ty không có nghĩa vụ nợ nào đáng kể. Trong tình huống này, bạn trả giá 14 tỷ, nhận về mảnh đất 10 tỷ, thu hồi nợ đọng 3 tỷ, tức là giá thực tế bỏ ra chỉ 1 tỷ đầu tư, tương đương lợi nhuận 1 năm.

Một tình huống khác, nếu máy móc, tài sản cố định đã vận hành khá lâu rồi. Bạn mua về, chỉ dùng thêm được 1 năm nữa rồi phải đầu tư mới một loạt máy móc. Trường hợp này, bạn sẽ phải điều chỉnh lại bản cân đối. Chính xác bạn sẽ phải bỏ ra bao nhiêu tiền để mua lại công ty?

Thứ hai, chúng ta cùng bàn đến lợi nhuận trên vốn. Khi người bán công ty cho bạn, thông thường họ sẽ để lợi nhuận ở mức càng cao càng tốt để đem lại lợi ích ngắn hạn. Tuy vậy, khi đứng ở góc độ chủ công ty, bạn thường muốn để lợi nhuận báo cáo ở mức thấp để giảm số tiền thuế phải nộp. Từ hai góc độ khác nhau, việc ghi nhận chi phí, doanh thu cũng khác nhau. Quay lại ví dụ cửa hàng giặt là ở trên, nếu phải đầu tư những trang thiết bị mới, chi phí đầu tư mới và bảo trì sẽ phải được khấu hao, và nên được tính như tiền mặt thực chi ra.

Doanh nghiệp có tỷ suất tái đầu tư cao sẽ hấp dẫn hơn (ảnh minh họa)

Có một số nhà đầu tư luôn đưa ra định giá theo EBITDA, điều đó chửa thể hiện đúng bản chất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì chi phí khấu hao là cần thiết để duy trì lợi thế cạnh tranh. Một số doanh nghiệp lựa chọn khấu hao nhanh, một số khác lại lựa chọn khấu hao chậm. Nhiệm vụ của nhà đầu tư nên là lựa chọn chế độ khấu hao thận trọng trước khi đầu tư doanh nghiệp.

Điểm thứ ba cần lưu ý trong định giá, công ty sẽ làm gì với số tiền thặng dư hàng năm? Những nhà quản lý có thể trả cổ tức, hoặc tái đầu tư thêm một cửa hàng giặt là nữa… Doanh nghiệp sỏ hữu trở nên kém hấp dẫn hơn nếu việc tái đầu tư của họ không đạt mức sinh lời hấp dẫn.

Xem thêm: Học chứng khoán-Chris Davis Dòng họ đầu tư (Kỳ 3)

Học chứng khoán-Chris Davis Dòng họ đầu tư (Kỳ 1)