Kiến thức#1: Thị trường chứng khoán

bởi Trịnh Tuấn Minh

TTCK Việt Nam đã ra đời và tồn tại được hơn 21 năm và cũng đã không còn xa lạ đối với người dân Việt Nam. Tuy nhiên, TTCK chỉ có thể phát triển khi những thành viên tham gia thị trường có kiến thức cơ bản và hiểu rõ hoạt động trên thị trường chứng khoán. Chúng ta đều biết rằng phần đông nhà đầu tư về dài hạn là thua lỗ và không thắng được thị trường chung, điều này vừa là thách thức cũng vừa thú vị và hấp dẫn cho những người tham gia thị trường. Phần thưởng sẽ rất lớn cho số ít làm tốt và muốn làm tốt chúng ta phải là người giỏi nhất, quá trình học hỏi kiến thức cơ bản chính là những bước chân đầu tiên trên hành trình chinh phục “thị trường chứng khoán” – một trong những nơi hội tụ nhiều người thông minh nhất.

1. Tổng quan về thị trường tài chính

Đi cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu tích lũy trong xã hội vẫn không ngừng tăng lên và ngày càng đa dạng hơn. Trong một nền kinh tế luôn tồn tại 2 người là người thừa tiền và người cần tiền. Ban đầu, những người này thường tìm gặp nhau một cách trực tiếp để trao đổi mua bán, nhưng khi cung và cầu vốn tăng lên quá nhanh và khối lượng lớn thì hình thức gặp trực tiếp này mất thời gian và cồng kềnh. Do đó, thị trường tài chính ra đời để đáp ứng nhu cầu này, giúp cho mọi hoạt động giao dịch thuận tiện hơn.

Hình 1.1 Các dòng vốn qua hệ thống tài chính

Chức năng cơ ban của thị trường tài chính là chuyển tiền từ những người có tiền, thừa tiền sang những người cần tiền. Cả người cho vay hay đi vay đều có thể là hộ gia đình, doanh nghiệp, chính phủ, nước ngoài,… Sự dịch chuyển dòng vốn được thông qua 2 con đường: tài trợ trực tiếp và tài trợ gián tiếp.
– Tài trợ trực tiếp: Người đi vay huy động trực tiếp tiền từ những người cho vay bằng cách bán các chứng khoán. Các chứng khoán này là công cụ tài chính có quyền yêu cầu về thu nhập và tài sản đối với tổ chức phát hành.
VD: Công ty A bán trái phiếu (chứng khoán) cho anh X để vay anh X 100 triệu. Thực chất chứng khoán ở đây là trái phiếu cũng như 1 khoản vay. Và nó có yêu cầu về thu nhập đối với tổ chức phát hành là lãi suất trái phiếu cũng như quyền nhận 1 phần tài sản khi công ty A phá sản vì mất khả năng thanh toán,…
– Tài trợ gián tiếp: nghĩa là hình thức tài trợ thông qua các trung gian tài chính như ngân hàng, tổ chức tín dụng, bảo hiểm,…
VD: Chị Y thừa tiền đi gửi ngân hàng, ngân hàng lấy tiền của Y cho Z vay. Ở tình huống này thì Y đã tài trợ gián tiếp cho Z.

Thị trường chứng khoán được hiểu đơn giản là nơi trao đổi, mua bán các chứng khoán hay các giấy tờ có giá. Việc trao đổi mua bán này được thực hiện theo những quy tắc ấn định trước.

2. Phân loại thị trường tài chính

Căn cứ vào thời hạn luân chuyển vốn, thị trường tài chính được chia thành thị trường tiền tệ và thị trường vốn.

Hình 2. Phân loại thị trường tài chính


– Thị trường tiền tệ: là thị trường trao đổi, mua bán các công cụ tài chính ngắn hạn (thường có thời hạn dưới 1 năm). Thị trường tiền tệ có một số đặc điểm:
+ Giai đoạn luân chuyển vốn ngắn hạn.
+ Thị trường tiền tệ đặc trưng bởi hình thức tài chính gián tiếp, đóng vai trò trung gian tài chính giữa người vay và người cho vay là các ngân hàng thương mại.
+ Các công cụ thị trường tiền tệ có độ an toàn tương đối cao (ví dụ tiền gửi tiết kiệm,…) vì có trung gian tài chính kiểm soát và đánh giá rủi ro.
– Thị trường vốn: là thị trường mua bán, trao đổi các công cụ tài chính trung và dài hạn cho nền kinh tế. Một số đặc điểm của thị trường vốn:
+ Giai đoạn luân chuyển vốn dài hạn.
+ Các công cụ chủ yếu trên thị trường vốn gồm các công cụ vay nợ và các chứng khoán có kỳ hạn thanh toán trên 1 năm (Ví dụ như trái phiếu, cổ phiếu,…) rủi ro nhìn chung cao hơn thị trường tiền tệ và lợi nhuận kỳ vọng cao hơn.

3. Chủ thể tham gia thị trường chứng khoán

Các tổ chức và cá nhân tham gia thị trường chứng khoán có thể được chia thành 4 nhóm sau: chủ thể phát hành, chủ thể đầu tư, các tổ chức cung ứng dịch vụ và cơ quan quản lý giám sát thị trường.

Hình 3. Chủ thể tham gia thị trường
  • Chủ thể phát hành (người đi vay tiền)

Chủ thể phát hành là người cung cấp các chứng khoán – hàng hóa của thị trường chứng khoán. Đây là những người cần tiền và huy động vốn bằng cách phát hành chứng khoán và bán cho những nhà đầu tư hoặc người kinh doanh chứng khoán. Các chủ thể phát hành bao gồm: chính phủ, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và quỹ đầu tư.
– Chính phủ và chính quyền địa phương: Trái phiếu Chính phủ, trái phiếu địa phương, trái phiếu công trình, tín phiếu kho bạc. Nhà nước tham gia thị trường chứng khoán chủ yếu với tư cách là người vay nợ.
– Doanh nghiệp: là chủ thể phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu công ty.
– Quỹ đầu tư: Quỹ đầu tư là một tổ chức tài chính trung gian phi ngân hàng thu hút tiền nhàn rỗi từ các nguồn khác nhau để đầu tư vào các cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ, hay các loại tài sản khác. Các quỹ đầu tư thường phát hành cổ phiếu hoặc chứng chỉ quỹ đầu tư mà không được phép phát hành trái phiếu hay sử dụng các nguồn vốn khác để đầu tư.

  • Nhà đầu tư

Nhà đầu tư là tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia đầu tư trên thị trường chứng khoán bằng cách mua bán chứng khoán nhằm hưởng lợi nhuận. Khi đầu tư, nhà đầu tư phải xem xét kỹ các nhân tố như khả năng lợi nhuận, tính ổn định và khả năng thị trường để đưa ra các phương thức đầu tư khác nhau. Nhà đầu tư có thể chia thành 2 loại: nhà đầu tư cá nhân và nhà đầu tư có tổ chức.

– Nhà đầu tư cá nhân có thể được phân thành “Investors” (các nhà đầu tư) và “traders” (các thương gia).
– Các nhà đầu tư tổ chức: Quỹ đầu tư, Ngân hàng thương mại, Công ty chứng khoán, Công ty bảo hiểm.

  • Cơ quan quản lý thị trường

Đây là các cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với hoạt động của thị trường chứng khoán. Cơ quan quản lý và giám sát thị trường chứng khoán được hình thành dưới nhiều mô hình tổ chức hoạt động khác nhau: Do các tổ chức tự quản và Nhà nước. Nhưng nhìn chung, thị trường chứng khoán chịu sự quản lý và giám sát của 2 nhóm chính:
– Cơ quan quản lý Nhà nước về thị trường chứng khoán.
– Các tổ chức tự quản: Sở giao dịch chứng khoán và Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán.

  • Các tổ chức cung ứng dịch vụ trên thị trường chứng khoán

– Ngân hàng thương mại: Ngân hàng thương mại tham gia vào việc tổ chức cung ứng dịch vụ trên thị trường chứng khoán với vai trò là ngân hàng chỉ định thanh toán (thực hiện việc thanh toán các giao dịch chứng khoán tại Sở giao dịch), ngân hàng giám sát (bảo quản tài sản cho quỹ đầu tư, định giá tài sản, theo dõi sự tăng giảm của tài sản, đồng thời làm nhiệm vụ giám sát kiểm tra hoạt động của các công ty quản lý quỹ nhằm bảo vệ quyền lợi của những nhà đầu tư).

– Công ty chứng khoán: gồm các hoạt động môi giới chứng khoán, bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư, hoạt động quản lý danh mục đầu tư.

– Công ty quản lý quỹ: là tổ chức thực hiện quản lý quỹ đầu tư chứng khoán.

– Công ty kiểm toán: là tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc xác thực tính chính xác của các báo cáo tài chính, đảm bảo tính minh bạch của các thông tin tài chính được công bố.

– Công ty đánh giá hệ số tín nhiệm: Đây là những công ty chuyên cung cấp dịch vụ đánh giá về khả năng thanh toán nợ của các nhà phát hành công cụ nợ.

4. Cấu trúc thị trường chứng khoán

  • Phân loại theo hình thức tổ chức của thị trường

– Sở giao dịch (Stock Exchange): thị trường tập trung, nơi giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán của các công ty lớn, hoạt động có hiệu quả. Sở Giao dịch chứng khoán được quản lý một cách chặt chẽ bởi Ủy ban chứng khoán quốc gia, các giao dịch chịu sự điều tiết của Luật Chứng khoán và thị trường chứng khoán.

– Thị trường phi tập trung (OTC – Over The Counter Market): Là nơi mua bán các chứng khoán chưa đươc niêm yết trên sở giao dịch hay những chứng khoán chưa đáp ứng điều kiện niueem yết trên Sở giao dịch.

  • Phân loại theo quá trình luận chuyển vốn

– Thị trường sơ cấp hay thị trường cấp 1 (Primary Market): là thị trường phát hành các chứng khoán hay là nơi mua bán các chứng khoán lần đầu tiên. Sự hoạt động của thị trường sơ cấp tạo ra một “kênh” thu hút, huy động nguồn tiền nhàn rỗi của công chúng chuyển thành vốn đầu tư cho nền kinh tế.

– Thị trường thứ cấp (Secondary Market): là thị trường giao dịch mua bán, trao đổi những chứng khoán đã được phát hành nhằm mục đích kiếm lời, di chuyển vốn đầu tư của xã hôi. Tiền thu được từ việc bán chứng khoán không thuộc về nhà phát hành mà thuộc về nhà đầu tư bán chứng khoán cho người khác.

Thị trường thứ cấp hoạt động hiệu quả, các doanh nghiệp tốt sẽ có giá cao. Điều này hỗ trợ doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn.

5. Vai trò của Thị trường chứng khoán

– Thứ nhất, TTCK đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn cho nền kinh tế.
– Thứ hai, TTCK thúc đẩy các doanh nghiệp sử dụng vốn linh hoạt và hiệu quả hơn
– Thứ ba, TTCK góp phần thúc đẩy tái phân phối công bằng thông qua việc buộc các tập đoàn gia đình phát hành chứng khoán ra công chúng, giải tỏa sự tập trung quyền lực kinh tế của các tập đoàn kinh tế song vẫn tập trung vốn cho phát triển kinh tế.
– Thứ tư, TTCK tạo điều kiện cho việc tách biệt giữa sở hữu và quản lý.

(Nguồn: Tham khảo Giáo trình TTCK của ĐH KTQD)

Các chương trình của chúng tôi được phát sóng trên:
🌎 Website: https://azfin.vn/
🌎 Fanpage AzFin Việt Nam: https://www.facebook.com/AzFinVietNam
📺 Youtube: https://www.youtube.com/c/azfinvietnam

MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM

Bài viết này được viết và phát hành bởi Khối Chuyên môn & Tư vấn Đầu tư – CTCP AzFin Việt Nam. Thông tin trình bày trong bài viết dựa trên các nguồn được cho là đáng tin cậy vào thời điểm công bố.  AzFin không chịu trách nhiệm về độ chính xác hay đầy đủ của những thông tin này. 

Quan điểm, dự báo và những ước tính trong báo cáo này chỉ thể hiện ý kiến của tác giả tại thời điểm phát hành. Những quan điểm này không thể hiện quan điểm chung của AzFin và có thể thay đổi mà không cần thông báo trước.  Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin cho các khách hàng của CTCP AzFin Việt Nam tham khảo và không mang tính chất mời chào mua hay bán bất kỳ chứng khoán nào được thảo luận trong bài viết này. AzFin không chịu trách nhiệm về bất cứ kết quả nào phát sinh từ việc sử dụng nội dung của bài viết dưới mọi hình thức

Bài viết liên quan

Để lại Bình Luận